Ostatnia
modyfikacja:
2012-08-12
Licznik odwiedzin:
Roślina wybitnie pionierska Roślina wybitnie światłolubna (światłżądna) Roślina umiarkowanie higrogrolubna Roślina (bardzo) mrozoodporna
GATUNEK
Topola osika
(Populus tremula)
ang. Common Aspen, Trembling Aspen, Eurasian Aspen
inne nazwy: osika, topola drżąca
Podobne gatunki:
Gatunek rodzimy
Drzewo liściaste
zrzucające liście
na zimę
Pokrój typowy, luźny
H: 25-30(35)m
Φ: 0.75-1(1.25)m
Długość życia:
80-100(120)lat
Tempo wzrostu:
wybitnie duże
Biotop:
lasy, zadrzewienia, nieużytki
Kwiaty:
2-p., wiatrop.
III-IV
Dekor.:
liście, kora
Topola osika
Cechy charakterystyczne:
Średnie rozmiary (mniejsze niż
u innych topól), przeciętna sylwetka.
Kora oliwkowozielona, gładka
(tylko u starych drzew na dole pnia
szara i niezbyt głęboko spękana).
Liście krótkopędowe okrągławe,
z bardzo krótkim wierzchołkiem,
na brzegu falisto karbowane, obustronnie zielone i nagie, na długim, bocznie spłaszczonym ogonku,
drżące nawet przy najmniejszych podmuchach wiatru. Liście długopędowe zupełnie inne - sercowate.
♦ Zwisające, kotkowate kwiatostany zakwitające wczesną wiosną (zawsze przed liśćmi). Kotki męskie czerwone, żeńskie - zielonawe.
Nasiona wytwarzane w olbrzymich ilościach, roznoszone przez wiatr
w postaci białego puchu nasiennego przypominającego watę
, pojawiają się wcześniej niż u innych topoli.
 
Ciekawostki:
♦ Osika posiada ogromny, największy
spośród wszystkich topól zasięg występowania.
 
Grzyby:
koźlarze czerwony i topolowy
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (http://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

To średniej wielkości (rzadziej duże) i całkiem przeciętnej postury drzewo liściaste stanowi swojego rodzaju wyjątek wśród bardzo okazałych na ogół i potężnie zbudowanych topól. Najłatwiej je rozpoznać - zwłaszcza zimą - po gładkiej, charakterystycznie oliwkowozielonej korze. Pewniejszą cechę identyfiklacyjną stanowią jednak liście osiki. Są one znane z tego, że umieszczone na długich i spłaszczonych z boku ogonkach, efektownie drążą przy najmniejszym nawet podmuchu wiatru. Stąd zresztą wzięła się potoczna nazwa osiki - "topola drżąca". Liście te mają dosyć nietypowy kształt - są okrągławe, a ich brzeg jest łagodnie, falisto karbowany (mowa o przeważających ilościowo liściach krótkopędowych).

Osika jest pospolitym drzewem. Ze względu na bardzo małe wymagania (roślina idealnie pionierska!) zasiedla ona praktycznie każdy rodzaj terenu, począwszy od lasów i zadrzewień śródpolnych, poprzez nieużytki i pobocza dróg, na parkach i osiedlach kończąc. W Polsce jest rozpowszechniona na obszarze całego kraju, najbardziej ze wszystkich topól, jednak - inaczej niż one - w różnego typu lasach, a nie tylko w łęgowych. Do niedawna z powodu nadmiernego plenienia się w lasach była wraz z brzozą traktowana jako leśny chwast, ostatnio jednak coraz częściej traktuje się ją jako gatunek wartościowy. Obecność osiki cenią sobie zwłaszcze grzybiarze, współżyje z nią bowiem jeden z najbardziej znanych i lubianych grzybów - koźlarz czerwony (pod brzozami można natomiast znaleźć podobnego koźlarza pomarańczowożółtego). Słabej jakości beztwardzielowe drewno osiki poza produkcją zapałek nie przedstawia większej wartości w przemyśle, odgrywa jednak pewną rolę w... kinematografii. Pasjonaci horrorów dobrze wiedzą, że wbity w serce wampira osikowy kołek powoduje natychmiastowe i trwałe unieruchomienie delikwenta (ale uwaga, unieruchomienie nie oznacza ostatecznej likwidacji - to można zrobić jedynie odcinając głowę wampira lub wystawiając go na działanie światła dziennego!).

  Systematyka 

Jeden z czterech rodzimych gatunków topoli w Polsce (obok topoli czarnej, białej i szarej), bardzo zmienny. Naturalnym mieszańcem osiki z topolą białą jest topola szara.

  Występowanie / Zastosowanie

Zasięg. Ogromny - największy ze wszystkich topól: Europa, Syberia (aż po Daleki Wschód; na północy przekracza nawet koło podbiegunowe, sięgając granicy lasu i tundry!), Azja Mniejsza, północna Afryka. W Polsce pospolita na terenie całego kraju.
Biotop. Piętro pogórza oraz niższe partie gór (w Karpatach do ok. 1200mnpm, w Alpach - do 1530mnpm). W Polsce jest jedynym rodzimym typowo leśnym gatunkiem topoli, występuje dość pospolicie (choć jej populacja od pewnego czasu stopniowo maleje!), najczęściej na obrzeżach lasów liściastych i mieszanych, na widnych polanach leśnych, nad brzegami rzek i strumieni (w tym także w lasach łęgowych), na nieużytkach i odłogach. W Europie wschodniej tworzy również lasy. Rośnie często w towarzystwie brzozy. Preferencje. Najmniej wymagający gatunek topoli. Nazywana czasami mistrzem przeżycia w trudnych warunkach osika jest gatunkiem idealnie pionierskim, niezwykle tolerancyjnym pod względem wymagań siedliskowych, odpornym na mrozy, suszę, szkodniki i zanieczyszczenia środowiska. Poza tym jest to drzewo wybitnie światłolubne, lubiące wilgoć, ale nie tak bardzo jak większość innych gatunków topoli; najlepiej rośnie na glebach umiarkowanie wilgotnych (choć może rosnąć nawet na suchych), zasobnych, piaszczystych do ilastych.
Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo krótkowieczne, bardzo szybko rosnące. Osiągając wiek (60)80-100(120) lat jest jedną z najkrócej żyjących topól (jeszcze krócej żyje topola włoska).
Zastosowanie. Ważne drzewo leśne, stosowane także jako przedplon i do rekultywacji hałd i wyrobisk. Drewno osiki jest używane m.in. w przemyśle papierniczym i modelarskim oraz do produkcji zapałek. Pąki są wykorzystywane jako surowiec zielarski. Rzadko sadzona w parkach i ogrodach.

  Pokrój / Korzenie

Średniej wielkości drzewo liściaste o nie wyróżniającym się pokroju. Rozmiary. Wysokość 20-25(35)m. Średnica pnia 0.75-1(1.25)m.
█ Najwyższa osika w Polsce rośnie Puszczy Białowieskiej i mierzy 41.4m (TN, 2012, laser); jest to prawdopodobnie najwyższe drzewo tego gatunku w całej Europie! Więcej informacji na stronie Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego .
█ Najgrubsza w Polsce osika rośnie w pobliżu miejscowości Jastrew i Jadowniki (gm. Dębno, powiat brzeski, woj. małopolskie). Obwód jej pnia wynosi 4.61m (Φ 1.47m), a wysokość jest równa 35m (tak okazałe, a nawet zbliżone rozmiary zdarzają się jednak u osik bardzo rzadko). Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy.
Szczegóły pokroju. Pień średniej grubości, dość regularny, widoczny zwykle prawie do samego wierzchołka, czasem wielokrotny. Korona średnio szeroka, początkowo stożkowata, bardzo luźna (z odległymi konarami) i przejrzysta, u starszych drzew zwykle nieregularna i wieloczęściowa, prześwitująca. Konary przeciętnej grubości, na dole przeważnie ustawione poziomo, górne ukośnie wzniesione. Gałązki dość rzadko rozstawione, długie i proste, niezbyt grube, sztywno wyprostowane w górę (nie zwieszają się).
Korzenie. Drzewo korzeniące się bardzo głęboko (wyjątek wśród topól!), tworzące liczne odrośla.
█ Osika z pczątku wytwarza głęboki korzeń palowy, który jednak z biegiem czasu zanika i u starych drzew system korzeniowy składa się głównie z grubych korzeni bocznych rosnących zarówno głęboko jak i płytko.

Pokrój topoli osiki Pokrój topoli osiki
Osika jest średniej wielkości drzewem liściastym o dość przeciętnej sylwetce. Wyjątkowo zdarzają się tak duże i piękne okazy
jak ten przedstawiony na zdjęciu po lewej stronie, rosnący w nieistniejącej już wsi Beniowa w Bieszczadach.

  Kora / Pędy i pąki

Kora początkowo przez długi czas oliwkowozielona i gładka, z czasem u dołu pnia staje się szara i dość płytko, podłużnie spękana (spękania mniej głębokie niż u topoli białej, szarej, czarnej i włoskiej). Młode pędy oliwkowe lub żółtobrązowe do czerwonobrunatnych, błyszczące, nagie. Krótkopędy liczne. Pąki liściowe wąskojajowate, szpiczaste, błyszczącobrązowe, suche (lepkie tylko przed samym rozwojem liści), boczne przylegające do długopędów, nieowłosione. Pąki kwiatowe kuliste, krótko zaostrzone.

Spękana, chropowata korowina starej osiki Oliwkowozielonkawa, gładka kora młodej osiki
Oliwkowozielona kora topoli osiki długo pozostaje gładka.
Z czasem jednak u dołu pnia (po lewo) i na starych konarach
staje się ona szara i niezbyt głęboko, podłużnie spękana.

  Więcej...  


Liście topoli osiki Liście topoli osiki
Krótkopędowe liście osiki (po lewo) są okrągławe i mają falisto karbowany brzeg.
Ich wydłużone ogonki są mocno spłaszczone z boku, co powoduje drżenie liści
przy najmniejszym podmuchu wiatru. W odróżnieniu od krótkopędowych,
liście długopędowe (po prawo) są większe i mają jajowaty lub sercowaty kształt.

  Liście

Blaszkowate, pojedyncze. Liście na krótkopędach okrągławe, z bardzo krótkim wierzchołkiem, długości 3-8cm, na brzegu łagodnie, falisto karbowane, z góry żywozielone, matowe lub delikatnie błyszczące, pod spodem matowo szarozielone, obustronnie nagie; długopędowe zupełnie inne - większe, jajowate do trójkątnych (często o sercowatej nasadzie), z wydłużonym wierzchołkiem, na brzegu gęsto piłkowane, owłosione od spodu. Młode liście długo utrzymują (miedziano)czerwony kolor, szczególnie na końcach gałązek. Ustawienie: skrętoległe na czerwonawych z wierzchu ogonkach. Ogonki liści krótkopędowych mają zwykle długość zbliżoną do długości blaszki (czasem nawet większą) i są mocno spłaszczone z boku, przez co delikatne liście drżą nawet przy najmniejszym podmuchu powietrza (stąd alternatywna nazwa "topola drążca"). Ogonki liści długopędowych krótsze i bardziej masywne. Okres występowania: (IV)IV/V-X. Liście rozwijają się pod koniec kwietnia. Jesienią przebarwiają się na kolory od cytrynowożłótego poprzez (ciemno)żółty aż do pomarańczowoczerwonego (a nawet fioletowego).
█ Według jednej z legend liście osiki drżą ze strachu od czasu, gdy Kain zabił Abla osikowym kołkiem.

  Kwiaty

Rozdzielnopłciowe, rozmieszczone dwupiennie, wiatropylne, zebrane w zwisające, kotkowate kwiatostany. Kotki tworzone w bardzo dużych ilościach; drzewa są nimi gęsto obsypane na wiosnę. Kotki męskie walcowate, długości 7-11cm, mocno szaro owłosione (kudłate), początkowo czerwonawobrązowe do ciemnoczerwonych, z czasem płowiejące (rudobrązowe, a po przekwitnięciu szare). Kotki żeńskie podobnej długości jak męskie, zielonkawe. Okres kwitnienia: III-IV (przed rozwinięciem się liści). Kotki męskie zakwitają już w połowie marca i kwitną przez zaledwie około 10 dni. Okres kwitnienia kotek żeńskich rozpoczyna się pod koniec marca.
█ Osika jest najwcześniej kwitnącą topolą w Polsce. Jest to też (po leszczynie i niektórych gatunkach wierzb) jedno z w ogóle najwcześniej kwitnących drzew w naszym kraju.

/ →→
Tworzące się w ogromnych ilościach w marcu,
czerwonawe kotki męskie osiki z czasem stają się
rudobrązowe, a po przekwitnięciu - szare
(po prawo).
Kotki żeńskie topoli osiki Kotki żeńskie topoli osiki
Kotki żeńskie zakwitają pod koniec marca, na długo przed rozwinięciem liści. Mają one
zielonawy kolor i, podobnie jak męskie, są tworzone bardzo obficie.

  Więcej...  

  Owoce i nasiona

Wytwarzane w ogromnych ilościach, bardzo drobne, suche, wielonasienne torebki otwierające się dwiema klapkami. Są zebrane w niezwykle puszyste, białe, kotkowate owocostany przypominające watę. Nasiona z pęczkami gęstych włosków tworzą roznoszony przez wiatr, dobrze znany puch nasienny topoli. Okres dojrzewania owoców: V.
Osika jest najwcześniej owocującą topolą; jej puszyste owocostany dojrzewają (i opadają) już w pierwszej połowie maja.

  Więcej...  

Puszyste owocostany topoli osiki
Owocostany osiki, podobnie jak u innych
topól, są otoczone białym puchem nasiennym.
Dojrzewają one bardzo wcześnie na wiosnę
(w trakcie rozwijania się liści).
  Więcej...  


  Drewno

Białe z żółtawym lub zielonkawym odcieniem, beztwardzielowe, posiada słabo zaznaczone słoje, jest lekkie (<0.5 kg/dm3, ale dopiero po wysuszeniu; zaraz po ścięciu jest znacznie cięższe ze względu na dużą zawartość wody), miękkie (bardziej niż u pozostałych topól) i nietrwałe (zwłaszcza składowane wilgotne w korze szybko ulega rozkłdowi przez grzyby), łatwo zapalne, pali się równo i wolno (dlatego doskonale nadaje się do wyrobu zapałek), posiada przy tym niewielką wartość opałową, wydziela gorzkawą woń garbników. Nie przedstawia zbyt wielkiej wartości w przemyśle meblowym czy budownictwie; znajduje zastosowanie głównie do produkcji zapałek i opakowań, a także w papiernictwie, modelarstwie oraz jako opał.

  Więcej...  

  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...