Rodzaj średnich i wysokich, zimozielonych drzew iglastych o regularnie stożkowatym, bardzo gęstym i zwartym pokroju. Wierzchołek żywotników jest prawie zawsze wyprostowany (nigdy się nie zwiesza - różnica w stosunku do podobnych cyprysików), a ich gałązki zazwyczaj wachlarzowato rozpostarte w jednej płaszczyźnie. Igły żywotników mają postać drobnych i sztywnych łusek ułożonych na pędzie nakrzyżlegle i ściśle do niego przylegających. Pod względem pokroju i budowy igieł żywotniki są bardzo podobne do cyprysów i cyprysików, z którymi zresztą często bywają mylone. Najlepszą cechą odróżniającą te rodzaje jest kształt i rozmiar szyszeczek. U żywotników są one wyraźnie wydłużone (jajowate)¹, nie zaś kuliste, jak u cyprysów i cyprysików. Pod względem rozmiarów małe, osiągające zaledwie ok. 1cm długości szyszeczki żywotników są zbliżone do występujących u cyprysików, ale znacznie mniejsze od tworzonych przez większość cyprysów. Skórzaste łuski nasienne szyszeczek żywotników są zwykle podłużne i rozchylają się po dojrzeniu. Żywotniki to drzewa długowieczne, wolno rosnące, charakteryzujące się dużą zdolnością do regeneracji (nawet po ścięciu).

Zwane popularnie tujami, pochodzące z Ameryki Północnej i Azji żywotniki stały się w wielu rejonach świata bardzo lubianymi i jednymi najczęściej uprawianych drzew ozdobnych. Ich liczne odmiany dekoracyjne wraz z innymi krzewami i drzewami iglastymi (np. jałowcami, cyprysikami, cyprysami itp.) wchodzą w skład tzw. iglaków, które poza funkcjami typowo ozdobnymi są często używane do budowy zimozielonych żywopłotów. Ze względu na niewielkie wymagania siedliskowe, oryginalny pokrój, charakterystyczne (łuskowate) i atrakcyjnie zabarwione igły oraz tworzone obficie małe szyszeczki, żywotniki (w szczególności żywotnik zachodni) należą w Polsce do najczęściej uprawianych drzew iglastych obcego pochodzenia (wśród drzew o łuskowatych igłach zajmują one zdecydowanie pierwsze miejsce).

Rodzaj żywotnik obejmuje 5 gatunków, z których żaden nie występuje w Europie w stanie naturalnym. W Polsce najczęściej uprawiane są dwa gatunki pochodzące z Ameryki Północnej - żywotnik zachodni (T. occidentalis) i żywotnik olbrzymi (T. plicata). Gatunki te są bardzo podobne do siebie i trudne do odróżnienia. Żywotnik olbrzymi osiąga wprawdzie większe rozmiary, jednak rzadko zdarzają się wystarczająco stare i duże drzewa, aby to kryterium miało praktyczne zastosowanie. Pewniejszy sposób identyfikacji jest związany z występowaniem delikatnego, białawego deseniu na spodzie gałązek żywotnika olbrzymiego oraz mniej wyraźnymi gruczołkami na jego łuskach. Spotykany u nas bardzo rzadko żywotnik koreański (T. koraiensis) to krzew lub małe drzewko o gałązkach ze srebrzysto połyskującymi spodami.
█ Najbliżej spokrewniony z żywotnikiem jest żywotnikowiec (Thujopsis) - rodzaj zawierający jedyny gatunek żywotnikowiec japoński (Thujopsis dolabrata). Łuski żywotnikowca są skórzaste i sztywne, a jego szyszki bardziej masywne niż u żywotników.

♠ Występowanie

Zasięg. Trzy gatunki występują naturalnie w Azji (żywotnik koreański, japoński i T. sutchuenensis), dwa pozostałe - w Ameryce Północnej (żywotnik zachodni i olbrzymi). O ile żywotnik zachodni zasiedla głównie wschodnią część Ameryki Północnej (dokładniej północno-wschodnie rejony USA i południowo-wschodnie rejony Kanady), to żywotnik olbrzymi występuje w zachodniej części tego kontynentu (dokładniej w północno-zachodnich rejonach USA, w tym na Alasce i w południowo-zachodnich rejonach Kanady). Biotop. Lasy o typie zależnym od gatunku, zwykle jednak chłodne i wilgotne (także rosnące na bagnach), często położone w niższych partiach gór. Preferencje. Żywotniki są generalnie drzewami lubiącymi klimat wilgotny. Poza żywotnikiem zachodnim wykazują one stosunkowo małą odporność na zanieczyszczenia powietrza i dlatego słabo rosną w przemysłowych dzielnicach miast. Długość życia i tempo wzrostu. Drzewa długowieczne (ż. olbrzymi dożywa nawet do 1000 lat), wolno rosnące.
█ Największym tempem wzrostu - około 80cm/rok - cechuje się mieszaniec 'Green Giant' żywotników olbrzymiego i japońskiego.

♠ Zastosowanie

Na terenach naturalnego występowania ważne drzewa leśne oraz dostarczające cennego drewna (np. żywotnik japoński jest jednym z najważniejszych przeysłowo drzew w Japonii). W Europie bardzo popularne drzewa ozdobne, stosowane m.in. do budowy wysokich, zimozielonych żywopłotów.

♠ Pokrój

Pokrój. Drzewa o zróżnicowanej wielkości, w zależności od gatunku osiągają wysokość (3)10-60m. Największy w ramach rodzaju jest żywotnik olbrzymi, którego wysokość w ojczyźnie dochodzi do 60m, a średnica pnia może przekraczać 3m (notowane są nawet osobniki ponad 5-metrowe!). Najmniejszym z kolei przedstawicielem rodzaju jest żywotnik koreański - krzew lub niewielkie drzewko o wysokości 3-10m. Korona żywotników jest przeważnie regularnie stożkowata lub kolumnowa, gęsta i zwarta, z pniem utrzymującym się do samego wierzchołka, który jest prawie zawsze wyprostowany (nigdy się nie zwiesza jak u cyprysików).
█ Najgrubszy znany okaz żywotnika olbrzymiego, rosnący na północ od miasta Aberdeen w stanie Waszyngton, mierzy 53m wysokości i prawie 6m średnicy pnia! Inne, ok. 700-letnie drzewo rosnące na wyspie Vancouver (Kanada) miało 71m wysokości zanim w 1972 r. spłonęło podpalone przez wandali.
█ Najgrubszy w Polsce żywotnik olbrzymi rośnie w pobliżu miejscowości Drezdenko (powiat strzelecko-drezdencecki, woj. lubuskie). Obwód jego pnia wynosi 5.25m (średnica 1.67m), a wysokość 23m. Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na stronie Las Rysia eRysia.

Żywotnik zachodni (←) to okazałe drzewo iglaste o zwartym i gęstym, stożkowatym pokroju. Podobnie zbudowany żywotnik olbrzymi (→) jest największym przedstawicielem swojego rodzaju.

♠ Korzenie

Drzewa korzeniące się niezbyt głęboko.

♠ Kora Pomarańczowobrązowa do szarobrunatnej, najczęściej cienka i miękka, podłużnie spękana i łuszcząca się pionowymi, wąskimi, włóknistymi pasmami. → Pomarańczowobrązowa, cienka i miękka kora żywotników łuszczy się włóknistymi pasmami (na zdj. kora żywotnika olbrzymiego.) ♠ Pędy i pąki Tegoroczne młode pędy zielone (koloru podobnego jak łuski), z czasem brązowieją. Młode gałązki silnie spłaszczone i wachlarzowato rozpostarte w jednej płaszczyźnie. Pąki bardzo drobne, ciemnozielone, trudne do zauważenia wśród łusek.

♠ Liście

Łuskowate (młodociane zawsze igiełkowate). Łuski ściśle przylegające do pędu (szczelnie go otulające), z góry błyszcząco ciemnozielone, od spodu wyraźnie jaśniejsze (np. u żywotnika zachodniego) lub podobnie zabarwione (np. żywotnik olbrzymi), po roztarciu aromatycznie pachną. Na łuskach w płaszczyźnie gałązek występuje pojedynczy, mniej lub bardziej wyczuwalny w dotyku gruczołek żywiczny; łuski boczne zwykle bez takiego gruczołka. Szczególnie efektowne łuski posiada żywotnik olbrzymi; są one ciemnozielone i bardzo błyszczące. Ustawienie: nakrzyżległe (łuski są rozmieszczone wokół gałązek w czterech rzędach). Okres występowania: cały rok (rośliny zimozielone).
█ Jedną z ważnych cech odróżniających poszczególne gatunki żywotnika jest różnica w zabarwieniu górnej i dolnej strony gałązek. U żywotnika zachodniego różnica ta jest bardzo wyraźna (patrz pierwsze zdjęcie poniżej), u olbrzymiego natomiast prawie nie występuje.

Ustawione nakrzyżlegle łuski żywotników szczelnie otulają pęd. Na górnej i dolnej stronie pędu posiadają one wypukły gruczołek żywiczny (łuski boczne bez takiego gruczołka). Na zdjęciach obok łuski żywotnika zachodniego (1,2) oraz olbrzymiego (3).

♠ Kwiaty Rozdzielnopłciowe, rozmieszczone jednopiennie, wiatropylne. Kwiaty męskie zebrane w bardzo drobne, jajowate kwiatostany wyrastające na wierzchołkach gałązek. Kwiaty żeńskie w nieco większych (1-2cm), najczęściej stojących, zielonawych lub żółtawych szyszeczkach. Okres kwitnienia: wiosna. → Małe, jajowate kwiatostany męskie żywotników wyrastają na końcach pędów. Są one zabarwione na czerwonawy kolor. Na zdj. kwiaty żywotnika zachodniego. →→ Kwiaty żeńskie żywotników (na zdj. żywotnika olbrzymiego) mają postać stojących szyszeczek koloru zielonawego.

♠ Owoce i nasiona Drzewa nie tworzące owoców (rośliny nagonasienne). Odpowiednikami owocostanów są małe (1-2cm), jajowate, początkowo zielone, po dojrzeniu najczęściej brązowe szyszeczki, złożone w zależności od gatunku z 6-12 skórzastych, z czasem drewniejących łusek, które po dojrzeniu mniej lub bardziej się rozchylają. Na każdej z płodnych łusek znajduje się 1-3 soczewkowatych nasion opatrzonych dwoma skrzydełkami. Okres dojrzewania nasion: szyszeczki dojrzewają jesienią pierwszego roku. → Niewielkie szyszki żywotników mają jajowaty kształt. Są one zbudowane z kilku do kilkunastu podłużnych, najpierw skórzastych, po dojrzeniu zdrewniałych i rozchylających się na zewnątrz łusek. Na zdjęciach obok dojrzałe szyszki żywotnika zachodniego. ♠ Drewno / Inne informacje Drewno jasne, miękkie i łatwe w obróbce, bardzo aromatyczne, stosowane m.in. w meblarstwie i modelarstwie oraz do produkcji opakowań i elementów instrumentów muzycznych. Inne informacje. █ UWAGA! Żywotniki są roślinami trującymi.

Początek strony Mapa serwisu Szukaj...

Jesteś

gościem na tej stronie...

Poprzednia

Strona główna

Następna

Copyright ©
2006-2010
by Piotr Gach