Ostatnia
modyfikacja:
2012-08-12
Licznik odwiedzin:
Roślina umiarkowanie światłolubna Roślina preferująca wilgotne gleby Roślina (bardzo) mrozoodporna
GATUNEK
Klon zwyczajny
(Acer platanoides)
ang. Norway Maple
inne nazwy: klon pospolity
Gatunek rodzimy
Drzewo liściaste
zrzucające liście
na zimę
Pokrój typowy
H: 20-25(30)m
Φ: 1-1.5(1.75)m
Długość życia:
150-200(250)lat
Tempo wzrostu:
duże
Biotop:
domieszk. w lasach liśc. i miesz.
Kwiaty:
obupłc., owadop.
IV-IV/V(V)
Dekor.:
jesienne liście!!!
(także wiosenne!!), kwiaty!!, skrzydlaki
Klon zwyczajny
Cechy charakterystyczne:
♦ Średniej wielkości do dużego
(czasem - zwłaszcza w gęstych lasach - wysokie) drzewo liściaste o dość
typowym pokroju.
Duże, dłoniasto klapowane, naprzeciwległe liście.
Klapy prostokątne w obrysie,
z długimi, ostrymi zębami
.
Liście niezwykle efektownie przebarwiają się jesienią
na żółto i/lub pomarańczowo
.
Ogonki liściowe bardzo długie, wydzielają sok mleczny.
Jaskrawo żółtozielone kwiaty
w stojących baldachach
,
pojawiają się przed liśćmi w bardzo
dużych ilościach (całe drzewa "świecą"
na wiosnę niezwykle jaskrawym, żółtozielonym kolorem).
♦ Owoce: podwójne skrzydlaki
ustawione pod kątem >= 120°.
Orzeszki płaskie.
 
Ciekawostki:
♦ Sprowadzenie klona zwyczajnego
do Ameryki Północnej spowodowało
zagrożenie dla miejscowych gatunków
(rozrasta się on jak chwast w lasach tego kontynentu wypierając rdzenne gatunki).
♦ Stradivarius z drewna klonu zwyczajnego wykonywał dolne pokrywy swoich skrzypiec.
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (http://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

Średniej wielkości (czasem duże) drzewo liściaste o prostym, zwykle niezbyt wysoko rozdzielonym na konary pniu i szerokiej, często prawie kulistej koronie. Dłoniasto klapowane liście klona zwyczajnego są (bardzo) duże, a ich prostokątne w obrysie klapy posiadają brzeg ozdobiony długimi i ostrymi zębami. Ogonek liściowy wydziela sok mleczny. Owoce mają postać podwójnych skrzydlaków z szeroko rozpostartymi skrzydełkami i płaskimi orzeszkami. Najbardziej efektowną cechą dekoracyjną klona zwyczajnego jest niezwykle intensywna i wyraźnie zmieniająca się w trakcie kolejnych pór roku kolorystyka. W kwietniu, jeszcze przed rozwinięciem liści, drzewo obsypuje się bardzo jasnymi, jaskrawo żółtozielonymi kwiatami i już wtedy zdecydowanie wyróżnia się z otoczenia. W lecie kolor nadają mu jego umiarkowanie ciemnozielone liście i jest to ta pora roku (obok zimy), w której drzewo nie wyróżnia się niczym specjalnym. Sytuacja ulega diametralnej zmianie w październiku, kiedy liście zaczynają się przebarwiać. Przybierają one całą gamę pięknych, niezwykle żywych odcieni koloru żółtego i pomarańczowego, a klon zwyczajny ponownie staje się najbardziej wyróżniającym się kolorystycznie drzewem. Wziąwszy pod uwagę fakt, że w polskiej florze występuje zaledwie kilka drzew, które pod względem intensywności jesiennych barw mogą równać się z klonem zwyczajnym, nie powinno dziwić, że ten rodzimy i dość powszechnie występujący u nas gatunek cieszy się wyjątkową sympatią i należy do najczęściej uprawianych w Polsce drzew ozdobnych.

  Systematyka 

Jeden z trzech rodzimych gatunków klona w Polsce (obok jawora i polnego), najbardziej u nas rozpowszechniony (zwłaszcza na nizinach; w górach ustępuje jaworowi). Posiada niemal 100 odmian ozdobnych; np. 'Faassens Black' - odmiana posiadająca ciemnopurpurowe liście, 'Drummondii' - odmiana o liściach biało obrzeżonych, 'Globosum' - odmiana o krzaczastym pokroju.



Klon zwyczajny - zasięg
Zdjęcie pobrano z witryny angielskiej Wikipedii

  Występowanie

Zasięg. Europa (z wyjątkiem Hiszpanii, Portugalii, Anglii i północnej Skandynawii), Kaukaz, Azja Mniejsza. W Polsce pospolity na terenie całego kraju, głównie na nizinach. W USA stanowi inwazyjny gatunek obcy. Biotop. Przede wszystkim niże oraz niższe partie gór do 1100 m.n.p.m. (w wyższych partiach gór zastępuje go jawor). Występuje głównie jako domieszka w lasach liściastych i mieszanych, a także w zadrzewieniach śródpolnych. Nie tworzy litych drzewostanów. Preferencje. Gleby zasobne i wilgotne, najlepiej zasadowe, unika suchych, jak również zbyt mokrych miejsc (np. z zastoiskową wodą), preferuje półcień i wilgotne powietrze, jest mrozoodporny, wyjątkowo odporny na zanieczyszczenia powietrza. Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo o średniej długości życia, szybko rosnące. Osiąga wiek 150-200(250) lat. Tempo wzrostu 50-100cm/rok. █ Wg przewodnika C. Pacyniaka najstarszy w Polsce klon zwyczajny rośnie w Kamienicy koło Nowego Sącza i liczy ponad 270 lat. █ Tempo wzrostu początkowo szybkie, w wieku 40-60 lat słabnie, a w wieku około 100 lat wzrost na wysokość praktycznie ustaje.

  Zastosowanie

Drzewo przede wszystkim ozdobne, sadzone także ze względu na miododajność oraz w celu pozyskania cennego drewna.


  Pokrój / Korzenie

Pokrój. Średniej wielkości (rzadziej duże) drzewo liściaste o prostym pniu i okrągławej koronie.
Rozmiary. Wysokość 20-25(30)m. Średnica pnia 1-1.5(1.75)m.
█ Najwyższy w Polsce (prawdopodobnie również w Europie!) klon zwyczajny rośnie w Puszczy Białowieskiej i mierzy 37.2m (TN, 2011, laser). Poza Polską najwyższe drzewo tego gatunku rośnie w Sonian Forest w Belgii i mierzy 32.6m (LG, 2011, laser).
█ Najgrubszy w Polsce klon zwyczajny rośnie w Sulęczynie w woj. pomorskim. Obwód pnia tego drzewa, mierzony na wys. 0.5m, wynosi 5.50m (Φ 1.75m) (KB, 2013). Niewiele cieńsze pnie - o obwodach 5.45m (Φ 1.73m) (KB, 2013) i 5.35m (Φ 1.71m) (KB, 2012) - posiadają okazy rosnące odpowiednio we wsi Widugiery w gm. Puńsk w woj. podlaskim oraz w miejscowości Zatom w gm. Drawno w woj. zachodniopomorskim. Kolejne miejsce w tej kategorii zajmuje prawdopodobnie drzewo rosnące w Ślemieniu niedaleko Żywca w woj. śląskim - obwód pnia tego klona jest równy 5.18m (Φ 1.65m) (PG, 2013). Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy..
Szczegóły pokroju. Pień średniej grubości, generalnie prosty i regularny, choć często skręcony wokół osi przez co delikatnie falisty w przekroju, przeważnie dość krótki (nisko rozgałęziony), prawie zawsze pojedynczy. Korona szeroka, kulista lub jajowata, gęsto ugałęziona. Konary długie do bardzo długich, proste lub lekko łukowato wygięte.
System korzeniowy sercowaty, niezbyt głęboki.


Klon zwyczajny jesienią Klon zwyczajny latem
  Więcej...  
Klon zwyczajny jest średniej wielkości drzewem liściastym o prostym pniu i szerokiej, okrągławej koronie.


Kora klona zwyczajnego
  Więcej...  
Ciemnoszara kora klona zwyczajnego
jest gęsto podłużnie bruzdowana.

  Kora

U młodych drzew jasnoszara i gładka, po pewnym czasie staje się ciemnoszara do czarniawej, pokryta ładnym rysunkiem gęstych i niezbyt głębokich, pionowych bruzd.




  Pędy i pąki

Młode pędy owalne, brązowawe do oliwkowozielonych, nagie. Pąki zimą ciemnoczerwone, wiosną przed otwarciem miejscami czerwonawe, a miejscami oliwkowozielone, przez pozostały czas brunatnoczerwone, okryte 2-3 parami nagich, jedynie na brzegu lekko orzęsionych łusek, wierzchołkowe duże, jajowate, lekko zaostrzone, boczne znacznie mniejsze, wąskojajowate, przylegające do pędu. Pąki kwiatowe przed otwarciem znacznie się powiększają i przyjmują odwrotnie jajowaty kształt.


Zimowe pąki klona
zwyczajnego
są ciemnoczerwone.

/ →→ / →→→
Pąki kwiatowe przed otwarciem
znacznie się powiększają.
Pąki liściowe klona zwyczajnego Pąki kwiatowe klona zwyczajnego Pąki kwiatowe klona zwyczajnego Pąki kwiatowe klona zwyczajnego

  Liście

Blaszkowate, pojedyncze. Blaszka w ogólnym zarysie okrągława, dłoniasto klapowana, duża: długości 8-17cm i szerokości 10-20cm, obustronnie zielona i lekko błyszcząca, naga. Klapy w liczbie 5(-7), prostokątne w obrysie, na końcu długo zaostrzone, średnio głęboko wcięte, na każdej z nich występuje 3-5 ostro wyciągniętych zębów, pomiędzy którymi znajdują się łagodnie zaokrąglone zatoki. Ustawienie: naprzeciwległe na bardzo długich (nawet do 20cm!) ogonkach, które po przełamaniu wydzielają mleczny sok (dobra cecha rozpoznawcza gatunku). Okres występowania: IV-X. Liście zaczynają się rozwijać w kwietniu, około 2 tygodnie po zakwitnięciu kwiatów. Jesienią przebarwiają się przybierając całą gamę pięknych, żywych odcieni koloru głównie żółtego i pomarańczowego, ale czasami także czerwonego. Pod względem intensywności jesiennych barw klon zwyczajny należy do najbardziej efektownych drzew w Polsce. Równać się z nim mogą w zasadzie tylko buk zwyczajny, sumak octowiec, morwa biała i jesion pensylwański (który jednak przebarwia się wcześniej i na krótszy czas).
█ Przebarwienie liści klona zwyczajnego rozpoczyna się na początku października; w połowie tego miesiąca drzewa są już w większości żółtopomarańczowe. Masowe opadanie liści ma miejsce w drugiej połowie października.

Młode liście klona zwyczajnego Liście klona zwyczajnego Liście klona zwyczajnego
Dłoniasto klapowane liście klona zwyczajnego mają klapy zakończone wyciągniętymi zębami. Ich długie ogonki liściowe
wydzielają mleczny sok (powiększenie). Na długopędach i pędach odroślowych liście osiągają bardzo duże rozmiary.

  Więcej...  

Jedną z najbardziej dekoracyjnych cech klona zwyczajnego jest niezwykle efektowne, bardzo jaskrawe przebarwianie się liści jesienią. Mamy tu do czynienia z całą gamą pięknych, żywych odcieni koloru żółtego i pomarańczowego aż do czerwonego:


Liście klona zwyczajnego jesienią
Liście klona zwyczajnego jesienią
Liście klona zwyczajnego jesienią Liście klona zwyczajnego jesienią


  Kwiaty

Generalnie obupłciowe (choć często tym samym osobniku występują także kwiaty pręcikowe - poligamia), owadopylne i bardzo miododajne, liczne, zebrane kwiatostany w postaci szczytowych, wyprostowanych baldachgron. Pojedyncze kwiaty niewielkie - do 1cm średnicy, jaskrawo żółtozielone, posiadają podwójny, 5-krotny okwiat oraz osadzone na okrągłym dysku miodnikowym 8 pręcików i 1 słupek. Płatki korony identyczne z działkami kielicha, o nieowłosionych brzegach. Okres kwitnienia: IV-IV/V(V) (krótko przed rozwinięciem się liści). Kwiaty tworzą się stosunkowo wcześnie, bo już z początkiem kwietnia (najwcześniej z rodzimych kolonów), na 2-3 tygodni przed rozwojem liści. Okres kwitnienia trwa około 3 tygodnie.
█ Ze względu na dużą ilość kwiatów i ich niezwykle jaskrawy, jasnożółtozielony kolor, kwitnące w połowie kwietnia klony zwyczajne wyglądają tak, jak gdyby były obsypane młodymi liśćmi (patrz zdj. poniżej).

Zakwitające przed rozwojem liści, żółtozielone kwiaty klona zwyczajnego są zebrane w stojące,
szczytowe baldachgrona. Kolor kwiatów jest tak jaskrawy, że wydają się one wręcz świecić:
Klon zwyczajny wiosną Kwiaty klona zwyczajnego
Kwiaty klona zwyczajnego
Niewielkie pojedyncze
kwiaty posiadają
okrągły dysk miodnikowy.
  Więcej...  

  Owoce i nasiona

Podwójne skrzydlaki z dużymi, płaskimi (różnica w stos. do jawora!) orzeszkami i szerokimi skrzydełkami długości 4-5cm, ustawionymi pod kątem mocno rozwartym (co najmniej 120°), początkowo jasnozielonymi, po dojrzeniu (jasno)brązowymi. Okres dojrzewania owoców: IX-X.
█ Budowa skrzydlaków powoduje, że spadając kręcą się one wokół własnej osi i w ten sposób spowalniają opadanie. Umożliwia to rozsiewanie nasion w odległości przekraczającej 2-3 krotnie wysokość macierzystego drzewa.
█ Klon pospolity rosnący na otwartej przestrzeni zaczyna owocować w wieku 10-20 lat, w zwartym drzewostanie - w wieku 25-40 lat. Lata obfitego owocowania przypadają co 2-3 lat lub nawet każdego roku. Zdolność kiełkowania nasion jest wysoka, wynosi ona około 85%.

Owoce klona zwyczajnego to podwójne skrzydlaki z płaskim orzeszkiem i skrzydełkami
ustawionymi pod mocno rozwartym kątem:
Młode owoce klona zwyczajnego Owoce klona zwyczajnego

  Więcej...  

  Drewno

Jasne - białe z żółtawym lub różowawym odcieniem, przeważnie beztwardzielowe (jeśli posiada twardziel, to jest ona zwykle stosunkowo niewielka i słabo zaznaczona, jasnobrązowawa), zwarte, ciężkie i twarde, przy tym bardzo sprężyste, mało kurczliwe, trwałe (choć nieco mniej niż u jawora), cenione w przemyśle, używane do produkcji mebli, oklein, podłóg oraz instrumentów muzycznych.
█ Z moich obserwacji wynika, że mimo opisanych dobrych właściwości mechanicznych drewna klona zwyczajnego, po każdej dużej wichurze drzewo to stanowi jeden z największych udziałów wśród wiatrołomów. Więcej na ten temat w artykule Drzewa i wiatr.


Drewno klona zwyczajnego Drewno klona zwyczajnego
  Więcej...  
Bardzo jasne drewno klona zwyczajnego jest beztwardzielowe
lub posiada niewielką, jasnobrązową twardziel.



  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...